Wiersz – sposób organizacji tekstu, polegający na powtarzaniu się w nim odcinków o takich samych właściwościach strukturalnych; przeciwieństwo prozy; utwór o swoistej językowej kompozycji, w której wers (linijka wiersza wyodrębniona intonacyjnie i graficznie) pełni funkcję wierszotwórczą, wykorzystuje środki stylistyczne w funkcji poetyckiej, impresywnej lub ekspresywnej.

Budowa wiersza

Na budowę wiersza składają się:

    * liczba strof
    * liczba wersów w strofie
    * liczba sylab (zgłosek) w każdym wersie
    * rymy (z uwzględnieniem wszystkich cech)

Rodzaje wierszy

Ze względu na strofikę wyróżniamy wiersz:

    * stroficzny – zbudowany z wyraźnie zaznaczonych strof, np. epigramat, fraszka
    * stychiczny (ciągły) – zbudowany z wersów ciągłych, bez podziału na strofy, np. Pan Tadeusz

    * biały – bezrymowy
    * sylabiczny
          o jednakowa liczba sylab w każdym wersie
          o stały akcent (na drugiej sylabie od końca) przed średniówką i w wyrazach kończących wers
          o średniówka w wersach dłuższych niż ośmiozgłoskowe
          o regularne rymy żeńskie
    * sylabotoniczny
          o bardziej zrytmizowany niż wiersz sylabiczny
          o jednakowa liczba sylab w wersie
          o jednakowa liczba sylab akcentowanych w wersie i ich stałe miejsca
    * toniczny - Występuje w nim jednakowa liczba akcentów w każdym wersie, równocześnie ich rozkład nie jest stały. Na przykład w "Księdze ubogich" J. Kasprowicza, w strofie: "Umiłowanie ty moje! (dwa zestroje akcentowe)/ Kształty nieomal dziecięce! (trzy zestroje akcentowe)/ Skroń dotąd nie pomarszczona (trzy zestroje akcentowe)/ Białe, wąziutkie ręce" (trzy zestroje akcentowe). Dzięki regularnemu układowi zestrojów akcentowych w poszczególnych wersach wybija się rytm, tempo muzyczne strofy. Poeci, którzy stosowali wiersz toniczny, to m.in. W. Broniewski, J. Tuwim, K. Iłłakowiczówna, T. Gajcy.

    * wolny (intonacyjny, zdaniowy);
          o rym tworzą powtarzające się wersy
          o długość wersów nie jest jednakowa
          o intonacja wierszowa zamiast składniowej (stąd często stosowana przerzutnia)
          o fazy intonacyjne pokrywają się ze składniowymi
          o często rezygnacja z podziału na strofy (wiersze wolne często są wierszami stychicznymi)
          o nie jest też wymogiem stosowanie rymów (stąd też są to najczęściej wiersze bezrymowe – białe)
          o poezja współczesna wykorzystuje najczęściej wiersz wolny
    * nieregularny – utwór rytmicznie rozmaity; najważniejszą cechą kompozycji jest jej nieregularność, stosowana w celu zaskoczenia odbiorcy
    * graficzny - słowa bądź wersy tworzą ilustrację związaną z ruchem w sztuce "arte prowera"; wiersz tworzy: krzyż , słowo, ilustrację, myśl
    * poezja konkretna - Apoliner (francuski poeta) nazwał swoje wiersze poezją konkretną; wersy tworzą ilustrację np. wieży Eiffla
    * carmina figurata - powstał na kanwie zabawy literackiej, rodzaj artystycznej rozrywki, w dobie staropolskiej tuż po zakończeniu antyku; wersy układały się na kształt przedmiotu, zjawiska o którym mówił utwór
    * gobelinowy - związany z literaturą XX wieku, obrazek kolażowy; Stanisław Czycz wprowadzał znaki graficzne: nuty, pięciolinie, słowo; nie trzeba ich czytać chronologicznie